Marrëdhënia e ndërlikuar tepër mes njeriut dhe zotit është tema kryesore që përbën veprën e shkrimtarit të madh grek Nikos Kazanxaqis.

Ai njihet si një filozof i prozës por dhe si një autor i të shenjtës. Çfarë do të thotë kjo për lexuesin e thjeshtë dhe të pastërvitur me narrativat e mëdha që kanë dymijë vite që janë çështje studimi e universiteteve dhe më tepër figurojnë në edukimin e çdo mendimtari të madh bashkëkohor apo klasik?

Do të thotë pikësëpari që Kazanxaqis është një autor që kurrsesi nuk mund të mënjanohet. Ai nuk është aspak i mërzitshëm apo skolastik. Megjithatë ai nuk është as një humanist bajat.

Kazanxaqis është romancieri më i lexuar grek dhe që i ka dhënë një dimension dhe një nderim akoma më të madh se paraardhësit e tij gjuhës greke.

E shenjta dhe profania janë dimensioni që ai lëvron në pak faqet e “Udhëtim në Malin e Shenjtë” të përkthyer në shqip nga Romeo Çollaku për botime “Zenit”.

Çollaku përveçse një autor dhe përkthyes shumë i zoti është një filogrek. Është një filogrek pa patur nevojë që të klasifikohet si “armik i Shqipërisë”. Kjo duhet sqaruar për të gjithë ato që kanë ndër mend të marrin librin.

“Udhëtim në Malin e Shenjtë” është në të njëjtën kohë një ditar udhëtimi por dhe një roman që do të sfidonte më të mirin prej shkrimtarëve për ta shkruar. Si dhe e cilëson dhe Romeo Çollaku te hyrja: “Kazanxaqis është një stërnip i denjë i El Grekos”.

Pavdekësia dhe udhëtimi i shpirtit drejt qiejve janë shqetësimet e vazhdueshme të Kazanxaqis ashtu si dhe kërkimi i vetes. Kujtojmë se te “Quo Vadis” Sienkiewicz vë në gojën e një personazhin shprehjen “udhëto dhe do të hapësh mendjen, aq sa mundet të besosh në zot”. Sigurisht ky është një perifrazim nga ana ime por ideja është e qartë. Njeriu duhet të vihet jo vetëm në kontakt me natyrën por me qytetërime të tjera dhe kjo mund të jetë pikënisja e besimit.

Te “Udhëtim në Malin e Shenjtë” Kazanxaqis këtë bën. Ai eksploron dhe e detyron shpirtin e tij të “wander”. Ky është një udhëtim në fuqi të dytë pasi ai ka fuqinë dhe talentin t’i hedhë në letër zbulimet e këtij udhëtimi shpirtëror.