VMRO-DPMNE-ja në pushtet këtë vit arkëtoi shumë rekord prej 2,5 milionë eurosh nga mjetet buxhetore të destinuara për financim të rregullt të partive politike. LSDM-ja opozitare ra në një milion euro, ndërsa BDI, me 472 mijë euro, mbeti në vendin e tretë sipas shumës së fondeve të marra nga Buxheti i shtetit në vitin 2026, shkruan Prizma,.
Analiza e dokumentit për pagesat e këtij viti nga Ministria e Drejtësisë, tregon se tre partitë e para së bashku kanë absorbuar 45 përqind të buxhetit të përgjithshëm për financimin e partive. Nëse kësaj ia shtojmë edhe pagesat për Partinë “E Majta” dhe ZNAM-in, më shumë se gjysma e shumës së përgjithshme këtë vit është ndarë për këto pesë parti.
Pesëshja e dytë në këtë listë u përket partive nga blloku politik shqiptar – BESA, Lëvizja Demokratike, Alternativa dhe Aleanca për Shqiptarët, të cilat kanë marrë nga 220 deri më 245 mijë euro. E fundit në këtë pesëshe është Partia Demokratike e Turqve me pak më shumë se 180 mijë euro.
Sistemi në Maqedoni është i tillë që puna e partive politike financohet nga buxheti i shtetit, ndërsa lartësia e mjeteve që merr një parti varet nga rezultatet e saj zgjedhore. Këtë vit për këtë qëllim u ndanë rreth 9 milionë euro, ose 0,15 përqind e të ardhurave të përgjithshme burimore të Buxhetit.
Mjetet pastaj ndahen në dy pjesë. Tridhjetë përqind ndahen në mënyrë të barabartë mes të gjitha partive dhe koalicioneve që kanë fituar të paktën 1 përqind të votave në zgjedhjet e fundit, ndërsa 70 përqindëshi i mbetur ndahet sipas numrit të deputetëve dhe këshilltarëve të zgjedhur.
“Deputeti dhe këshilltari kushtojnë njësoj, prandaj edhe bëhet luftë për një numër sa më të madh të këshilltarëve“, komentoi një burim partiak për BIRN.
Rënie prej rreth 40 përqind këtë vit ka edhe te LSDM, edhe te BDI. Vitin e kaluar LSDM mori 1,6 milionë euro, ndërsa BDI – 840 mijë euro.
Në zgjedhje, parlamentare dhe lokale, zgjidhen 120 deputetë, kundrejt 1.307 këshilltarëve, kështu që këta të fundit ndikojnë më së shumti në shumën që do ta marrin, para se gjithash partitë e mëdha. Me këtë shpjegohet edhe dallimi i madh në shumat e sivjetshme për dy partitë më të mëdha në vend. Koalicioni i udhëhequr nga VMRO-DPMNE vitin e kaluar fitoi 548 këshilltarë, ndërsa ai nga LSDM – 231.
Për partitë e vogla të cilat nuk kanë deputetët e tyre, e shpeshherë as këshilltarë, para nga buxheti u ndahen falë kalimit të pragut zgjedhor prej 1 përqind të votave të fituara. Siç ka shkruar BIRN, ky prag në komunat e vogla kalohet edhe me vetëm 30-40 vota, kështu që një pjesë e partive e shfrytëzojnë këtë anomali për të marrë mjete të konsiderueshme për punë.
Këtë vit në këtë mënyrë shtatë parti morën pagesa prej mbi 80 mijë eurosh, pasi me një numër minimal votash në zgjedhjet lokale të vitit të kaluar e kaluan pragun ligjor prej 1 përqind.
Për ta siguruar këtë shumë edhe parti që ishin pjesë e koalicioneve të mëdha në komuna të caktuara dilnin prej koalicioni dhe dorëzonin listën e tyre, gjë që u siguroi atyre një shumë të konsiderueshme vjetore. Një nga ato është edhe Koncepti Maqedonas, i cili koaliciononte me VMRO-DPMNE-në, por në Debërcë doli si parti e pavarur. Edhe pse nuk fitoi asnjë këshilltar, 149 votat i mjaftuan që në katër vitet e ardhshme të marrë një shumë të mirë nga shteti.
Ato parti të vogla, nga ana tjetër, të cilat fituan edhe nga ndonjë këshilltar, përveç shumës prej 80 mijë eurosh për kalimin e pragut zgjedhor, këtë vit marrin edhe nga rreth 4.500 euro shtesë për secilin prej të zgjedhurve të tyre.
Megjithatë, pasi pjesa më e madhe e partive politike gjatë zgjedhjeve bashkohen në koalicione, ato pastaj duhet t’i ndajnë paratë e pranuara mes partnerëve të koalicionit.
Për t’i siguruar këto mjete partitë mjafton vetëm t’i dorëzojnë raportet e tyre financiare në Entin Shtetëror të Revizionit (EShR), i cili kryen mbikëqyrje të shpenzimit të mjeteve. Ato janë të obliguara të dërgojnë tre dokumenteve – raport nga regjistri i donacioneve të pranuara, llogari vjetore dhe raport vjetor financiar, obligim të cilin disa parti harrojnë ta kryejnë.
Për këtë arsye këtë vit Ministria e Drejtësisë ua ndaloi pagesat shtatë partive të vogla, por vetëm deri në momentin kur ato ta përmbushin obligimin e tyre.
Të drejtë për financim shtetëror këtë vit kanë siguruar gjithsej 62 parti, ndërsa një e treta e tyre kanë marrë nën 20 mijë euro.
Për një transparencë më të madhe në shpenzimin e parave nga ana e partive Ligji për Financimin e Partive Politike parasheh që pagesat të ndërpriten edhe nëse deri në fund të muajit prill partitë nuk i publikojnë raportet financiare në uebfaqet e tyre. Por, ky obligim shpesh nuk respektohet, si nga partitë e vogla, ashtu edhe nga ato të mëdha, pasi nuk ka kush ta monitorojë.
Siç sqarojnë nga EShR për BIRN, ligji nuk precizon konkretisht se cili organ është i autorizuar të monitorojë dhe të verifikojë nëse partitë politike e kanë përmbushur obligimin për publikimin e raporteve në uebfaqet e tyre. Si problem shtesë e theksojnë edhe faktin se partitë në regjistrin gjyqësor për momentin nuk kanë obligim të paraqesin uebfaqe të tyren zyrtare.
Nga atje shtojnë se tashmë kanë filluar takimet koordinuese për digjitalizimin e procesit të raportimit financiar të partive politike, si dhe është diskutuar për vendosjen e një platforme të vetme elektronike në të cilën do të publikohen raportet financiare të partive politike.
Përveç këtyre parave, nga buxheti paguhen edhe fushatat zgjedhore të partive, ndërsa çdo vit katër partitë me rezultatet më të mira zgjedhore marrin mjete shtesë për punën e qendrave të tyre hulumtuese. Këtë vit për këtë qëllim edhe 320 mijë euro të tjera u ndanë ndërmjet VMRO-DPMNE-së, LSDM-së, BDI-së dhe Partisë “E Majta”.
